Miłosierdzia czar

Czym jest ten zakon dla miłośników rocka gotyckiego w Polsce, jak zrodził się kult talentu ojca przełożonego i co znaczy nazwa The Sisters of Mercy dla pokolenia lat osiemdziesiątych, nie będę tutaj opisywał. Ci, którzy chcą swoją wiedzę na ten temat pogłębić, znajdą w sieci niezliczone artykuły o charakterze popularno-naukowym, jeśli się tak mogę wyrazić. Literatura miłosierdzia jest nader obszerna.
W związku z wczorajszym występem Siostrzyczek w krakowskim klubie Studio, chciałbym natomiast skreślić kilka słów związanych z niesłabnącą mocą przekazu, jaki Andrew Eldritch ma nam wciąż do zaoferowania, bo to, że jest w stanie rozpalić emocje do czerwoności, udowodnił po raz kolejny.
Obiektywnie rzecz biorąc, nie był to wybitny koncert, ani w porównaniu do innych artystów, ani nawet w ramach tych występów The Sisters, w których dane było mi uczestniczyć, a zaliczają się do nich historyczny koncert we wrocławskiej Hali Ludowej – pierwszy w Polsce, a potem w Warszawie. Oba były od tego krakowskiego lepsze pod każdym względem – warstwie artystycznej, możliwościach wokalnych ojca przełożonego, nagłośnieniu. O efektach specjalnych ja akurat rozpisywać się nie chcę, ale dymy we Wrocławiu pamięta pewnie każdy, a ja wyobrażałem je sobie na podstawie sugestywnej audiodeskrypcji, choć słowo audiodeskrypcja wówczas nie istniało.
Wczoraj w Krakowie staliśmy – tak, trzeba było niestety stać, na zalanej piwem podłodze, oklaskując gitarowe riffy, których brzmienie było wyostrzone, kto wie, czy jednak nie nadmiernie, a w ogóle to kolega poddał w wątpliwość fakt, czy ktokolwiek na nich realnie grał. Gdy jednak zabrzmiały pierwsze takty „More”, oblegający scenę tłumek złożony w dużej mierze z czterdziestolatków po prostu oszalał. Koncert musi się dopiero rozkręcić, nabrać ciała, wyrazu, a tu od razu ryk zachwytu przeleciał przez całą tę dość marnie nagłośnioną salę, w której rzesze przepoconych ludzi tupały i ekstatycznie powtarzały frazy utworów, które towarzyszyły im w młodości i idą dalej z nimi przez życie.
Przeszło „More” i „Dr Jeep”, a ja wiedziałem, że cofnął się czas i wszelkie troski dnia dzisiejszego nie istnieją, gdy miłosierdzia czar rozwijał swoje skrzydła, a jazgot gitar ciął uszy w sposób taki, że w przypadku każdego innego wykonawcy dawno bym już wyszedł, aby na siedząco spokojnie wypić piwo, niezbyt zresztą dobre. Tymczasem tu i teraz czerpałem z tej ściany dźwięku perwersyjną przyjemność, tak jak gdybym miał dalej te piętnaście lat, gdy usłyszałem Siostrzyczki po raz pierwszy i żadne wygody życia wówczas się nie liczyły ponad ich muzykę. Dodatkowo, małżonka utwierdziła mnie w przekonaniu, że obiektywnie rzecz biorąc, znajdowaliśmy się w wiadrze stojącym na podłodze, w które ktoś bezwzględnie walił z góry i z boku, a pulsację tę odczuwaliśmy w każdym centymetrze naszego ciała. Nawet jednak ona, nie zaczadzona w tym stopniu jak ja miłosierdziem przyznawała, że urok rockowego szału był bezdyskusyjny. Nieco niej subtelnie wyraził to jeden z fanów, gdy bisy dobiegły już końca: „Bo to…, to jest ten k..wa. czar, to jest ta k…wa magia” – ryczał zdartym od śpiewu głosem, bo wszyscy zużyliśmy struny na okrzykach wraz z ojcem przełożonym: „Flood!, floood!”, vision thing!, vision thing!…”.
Uśmiechając się więc do fana, który wystawił celebrze Eldritcha najkrótszą z możliwych recenzji, a jednak taką, z którą się zgadzam, rozmawialiśmy z dawno niewidzianymi znajomymi. Dyskutowaliśmy, gdzie ów czar jest skumulowany, aby w tak dużej dawce się uwolnić i zawładnąć bez reszty publicznością, niezależnie od obiektywnych okoliczności towarzyszących wydarzeniu.
Czy biorąc pod uwagę czyste emocje, chodzi tu o nieskończone pokłady charyzmy zdziwaczałego nieco sześćdziesięciolatka z Leeds, czy też używając szkiełka i oka, kluczem do tej zagadki jest znakomita jego twórczość, której ukoronowaniem był i pozostaje „Floodland”, spoczywający wczoraj na dnie mojego plecaka? A może z braku laku pod koniec lat osiemdziesiątych, udało się prezenterowi wszechczasów wylansować bardzo dobrą, ale jedną z wielu gotyckich kapel, czy też Eldritch był jednak protoplastą gatunku i zamienił się w żywą jego legendę, co nadal przyciąga tłumy, choć już nie takie, jak onegdaj?
Gdy podszedł do mnie Piotr, a nie widzieliśmy się lat dwadzieścia i wymieniliśmy uwagi o czarze miłosierdzia, a oprócz tego o wszystkim, co w krótkiej chwili wydało się nam ważne pomyślałem, że nie jest zbyt istotne, jakie wynajdziemy odpowiedzi na powyższe pytania. Istotne jest tylko spotkanie, które wydobyła muzyka, muzyka otoczona zasłużonym kultem, skoro takich i innych powrotów do przeszłości było wczoraj aż tak wiele i były tak miłe, sentymentalne, wzruszające. „Krętymi drogami chodzi sztuka” – powiedział człowiek z zupełnie odrębnego muzycznego kręgu, czyli Tomasz Stańko, a jednak tak bardzo ten opis pasuje do roztoczonego wczoraj czaru miłosierdzia. Tomasz Stańko jest historią muzycznego kręgu, z którego się wywodzi, a Andrew Eldritch też nią już zapewne w swoim kręgu jest, ale liczymy na to, że wielokrotnie jeszcze powróci i wywoła duchy przeszłości, z którymi Lukrecja będzie odbywać swój nieskończony, szalony taniec w rytmie przejeżdżającego pociągu.

Ilustracja muzyczna:
The Sisters of Mercy – Lucretia my reflection.

Przewodnik

Opowiadają: Ygreczka, Ślązak, Ten, co go się czas nie ima, Przyjaciel i ja się też włączam od czasu do czasu.

– Dobrej zabawy Państwu życzę – powiedziała Ygreczka, kasując nasze bilety na ten pierwszy, z dwóch koncertów w Polsce.
– To nie zabawa – śmiejemy się z Przyjacielem – to misterium. Ona nie wie o czym mówi i przy czym jest zatrudniona – zgadzamy się. To nie jej wina. Po prostu w takich czasach żyje.
Oglądamy zgrzebną halę, w której owo misterium ma się odbyć. Na co dzień wylewają tu wodę i ludzie jeżdżą na łyżwach, a może wcale ludzie nie jeżdżą już na łyżwach? Dziś to miejsce nie kojarzy się nam jednak z lodem. Panuje tu obrzydliwa stęchlizna i powietrze stoi w miejscu. W Warszawie była burza, ale nie w tej okolicy.
– Czy nie ma w stolicy lepszych sal koncertowych? – pyta retorycznie Przyjaciel – przecież oni powinni występować w filharmonii.
Kręcimy się, szukając koszulek i wracamy do naszej Ygreczki.
– Oni nie chcieli – mówi Ygreczka.
– Jacy oni? – dopytujemy, nie bardzo jej wierząc, czy wie, o czym i o jakich „onych” mówi.
Jej słowa potwierdza jednak strażniczka – z nią są naczelni dowódcy, więc na pewno jest tak, że jak oni nie chcieli, to ona wie, że koszulek miało nie być. Odchodzimy zawiedzeni, bo pragnęliśmy pokazać choćby przez te koszulki, jak bardzo ich cenimy. Poza tym, motywy wizualne na biletach tej trasy są bardzo ładne i myśleliśmy, że zostaną uwiecznione także na koszulkach. Może w takim razie zamienimy koszulki na inny rodzaj ekspresji?
Zaczynamy głośno utyskiwać, czy dźwięk w tej hali będzie odpowiedni. Podchodzi do nas Ślązak.
– Może ja pomogę. Najlepszy dźwięk jest w Domu Muzyki i Tańca w Zabrzu. Byłem na Loreenie w Krakowie i w Zabrzu. Porównania nie było.
– Też byliśmy na Loreenie.
– Super, ale taka muzyka upada. Wiecie, czego słucha ostatnio mój siedemnastoletni sąsiad? że pier… paragony. Kazałem mu to przemyśleć raz jeszcze. Obiecałem, że może mu coś puszczę i z tą głośnością rzęchów o paragonach żeby jednak uważał, bo ja też mam kur… jakiś sprzęt.
– Gdzie ich słyszałeś pierwszy raz – zapytał ktoś.
– Włączyłem Trójkę i leciała taka płyta, to znaczy później dowiedziałem się, że to był „Spleen and ideal” i po jej zakończeniu usłyszałem głos Marka Niedźwieckiego, że teraz właściwie nic już nie powinno być grane. Wiecie kur…, że ja mając dziś compact, słucham tej płyty i wciąż czekam na te słowa… Tyle się tego osłuchałem z kasety.
– No tak Trójka… – mówi Przyjaciel – teraz to już tak Trójka nie zagra.
– Nie mówmy o tym, co się z Trójką dzieje – rzuca ktoś.
– Na jakim byliście ostatnio koncercie – pyta Ślązak.
– Na Hammillu. I wyszedł na scenę punktualnie – odpowiada Przyjaciel.
– Hammill to zawodowiec. Chce się już wyspać – śmieje się Ślązak – nie mają te Ygreki Przewodników po muzyce. Oj nie mają. Skąd się w ogóle czegoś dowiadują w tym temacie?
– Z Youtube – podpowiada Przyjaciel – z Youtube.
– Po 10 sekund z Youtube słuchają i jak się te 10 sekund nie podoba, wyłączają – wtrącam – życia by im nie starczyło na dotarcie do Dead can Dance.
10 sekund hip hopu – dodaje Przyjaciel, którego wzięło na wspominki – pierwszy Dead can Dance to Beksiński pewnie zapowiadał.
– Ooo, świętej pamięci Beksiński – ile to lat minęło…
Gasną światła. Pojawiają się cienie. Burza oklasków wita ich na scenie i wraz z pierwszymi taktami muzyki, ku zaskoczeniu tych, którzy go nagle zobaczyli, pojawia się Przewodnik.
„Wzruszenie ściska mnie za gardło, że tu jesteście i tego słuchacie. Gdybym nawet mógł z Wami być i ten koncert zapowiadać, nie umiałbym dobrać słów… Warszawa i taniec z umarłymi. Dla takich chwil jak ta warto było żyć”. Bijemy brawo, mocno bijemy brawo.
Cienie poruszają się w rytm dawno niesłyszanych w Warszawie utworów. Tuż obok mnie i Przyjaciela zasiadła para intensywnie rozmawiali, a rozmowa ta zaczęła się tak: „O kur…, ale dziadki. Ja pier…”, czyli tak jakoś bardzo swojsko.
Przewodnik zapowiadał jednak kolejne utwory. Rozbrzmiewały dźwięki nieznane i znane, najdziwniejsze i mniej dziwne, najbardziej niezwykłe i zwykłe. Cichły rozmowy, rozpoczynało się misterium. Wystarczyło coś z Within a realm of a dying sun, aby Ten, którego nie ima się czas, zupełnie przestał nadawać do swojej panienki. Potem już tylko z ich strony dobiegały chrząknięcia i pociągnięcia nosem.
Przewodnik zapowiadał kolejne utwory, choć żadnych zapowiedzi pomiędzy utworami nie było. Wszyscy jednak – Ślązak, Przyjaciel, Ten, którego czas się nie ima wraz ze swoją dziewczyną, wyraźnie je słyszeliśmy. Snuł swoje opowieści o dawno umarłych ludziach, o kryptach i trumnach, o czasie romantycznym i niezwykle mrocznym, o Warszawie, w której dzieje się misterium. Panowała kompletna cisza. Nikt nic nie mówił, bo wszyscy chcieli słuchać zapowiedzi, patrzeć na poruszające się cienie i zatapiać się w kolejne utwory, które jak wielkie wrota do gotyckiego zamku, nakazywały nam myśleć o tym, co minione, ale piękne.
Na koniec wstawaliśmy kilkakrotnie, aby nie poprzez koszulki, ale szczery aplauz, okazać im naszą sympatię i szacunek. Został odwzajemniony – usłyszeliśmy, że jesteśmy cudowni.
Tak się też czuliśmy tego wieczoru i po wszystkim rozprawialiśmy jeszcze chwilę o tym, co się wydarzyło i gdzie byliśmy. Gdy tak rozmawialiśmy wzruszeni, przeszedł koło nas Przewodnik, machając na pożegnanie: „Wasze łzy przepadną w deszczu, ale cieszcie się chwilą w czasie”. Zawołali za nim Przyjaciel ze Ślązakiem, żeby został z nami, przystanął na chwilę, on jednak szybko zniknął w tłumie.
Pojawiła się za to Ygreczka i widząc poruszenie w grupie, zapytała, co się dzieje. „Popatrz, tam jest Przewodnik co zapowiadał utwory” – przekrzykiwali się Ten, co go się czas nie ima ze Ślązakiem – wysoki taki. Ona jednak nikogo takiego nie zauważyła i powiedziała: „Co wy mówicie, to właśnie było takie frustrujące, że nikt tych utworów nie zapowiadał i nie wiedziałam, co jest grane”. Spojrzała na Przyjaciela, a ten kiwał tylko smutno głową.

Ilustracja muzyczna:

Głosy, które spadły z nieba – Warszawa, Torwar, 22.06.2019

(Film udostępniony z profilu FB Damiana Maliszewskiego)

Mariusz Szczygieł powiedział mi wczoraj o czymś, co mnie na moment przytłoczyło. Po chwili jednak uznałem, że to piękne, co mówi. Jakiś czas temu pisał o piosenkarkach/śpiewaczkach/wokalistkach, które chciał zobaczyć na żywo. Było to przy okazji koncertu Madama Butterfly z Aleksandrą Kurzak. Wymienił te, które na żywo widział i Lisę Gerrard, której nie widział. Ja Lisy także nie widziałem, a od 12 lat marzyłem, żeby zobaczyć. Ponieważ mam dar (naprawdę mam) do zdobywania biletów, których nie można zdobyć (a te na Dead Can Dance rozeszły się kilka miesięcy temu na pniu) Zadzwoniłem i mówię „Są! Chcesz?”No i poszliśmy wczoraj. Tylko nie wiedziałem, że przed rozpoczęciem koncertu wyzna: – Lisa jest ostatnia. Nie ma już żadnej, którą chciałbym zobaczyć. Wszystkie widziałem. – Czyli możesz juz umrzeć – odparłem.- Nie, mam jeszcze mnóstwo innych rzeczy do zrobienia.Zacząłem się wtedy zastanawiać nad tym, czy na pewno chcę zobaczyć Celine Dion, Larę Fabian i Sarah Brightman. Tylko one mi zostały. Jeżeli człowiek jest spełniony, to znaczy, że zaczyna oswajać starość, nawet jeżeli o tym nie mówi. I to jest przytłaczające – perspektywa starości, z którą trzeba się zaprzyjaźnić. Ale, jeżeli jest spełniony, nie ma powodów, żeby w trakcie procesu oswajania z tą starością bić się na pięści. A Lisa? Jest, jak apostoł. Głosi własną ewangelię. Wszystko w języku, którym włada tylko ona. Fenomen polega na tym, że język ten rozumiany jest przez miliony. Wzruszyłem się pod koniec koncertu. Wtedy, gdy podszedłem pod scenę, bo chciałem zobaczyć Lisę z bliska. Ona już oswaja starość. I patrząc na nią, uzmysłowiłem sobie, że przecież ja także powoli oswajam swoją. Głos Brendana Perry’ego zjawiskowy. Swoją drogą jest nadzieja dla muzyki, której nie gra radio. Dwa dni, dwa koncerty Dead Can Dance na Torwarze. Obydwa wyprzedane od razu. Dwa razy po 6 tys ludzi na widowni. Dwa, albo trzy bisy. Owacje, jak słychać w nagraniu. Dziękuję mojemu imiennikowi za pomoc w zdobyciu wejściówek 🙂 #deadcandance #lisagerrard #mariuszszczygieł #damianmaliszewski

Opublikowany przez Damian Maliszewski Niedziela, 23 czerwca 2019

W baśniowym świecie Loreeny

Gdy rano w autobusie do pracy, z kabiny kierowcy dobiegały mnie skoczne rytmy disco polo, z których zapamiętałem słowa: „zostań u mnie do rana, a wypijemy szampana”, przeżywałem jeszcze dogłębnie jej wczorajszy koncert i wrażenie, jakie zrobił on na publiczności, która po brzegi wypełniła salę w ICE Kraków, nagradzając artystkę dwukrotnie owacją na stojąco.
Skojarzenie tej muzyki z ludowymi rytmami nie jest zresztą takie całkiem od rzeczy, choć sposób jej podania skrajnie różni się od tego, co możemy usłyszeć w ramach oferty rodzimego gatunku na użytek mas. Loreena McKennitt, bo o niej mowa, znalazła uniwersalny język dla przekazania i ożywienia pradawnych historii, wartości i związanych z nimi postaci. Absorbuje i kumuluje w sobie to wszystko w czasie swoich podróży po świecie. Powstaje na bazie tych emocji muzyka jedyna w swoim rodzaju, o niespotykanej głębi i pięknie. Jest przy tym niezmiernie różnorodna, bo odczucia, które artystka chce nam przekazać są bardziej radosne lub smutne i mają różne natężenie. Uniwersalny język, który Loreena wynalazła, stawia na swoisty i jakże dla niej charakterystyczny eklektyzm i ten styl znajdziemy na każdej jej płycie.
Wczoraj w ICE Kraków było jednak przede wszystkim słychać niebywałą energię tego przekazu i wydawać by się mogło, że to jest sprzeczność – eklektyzm i energia jednocześnie, a jednak mają to w sobie najwybitniejsi artyści, że odwołam się do Petera Hammilla, którego wprawdzie trudno nazwać wyłącznie eklektycznym, ale w czasie jego koncertu poczułem właśnie tego ducha muzyki, który pojawia się zawsze, gdy artysta zatapia się całkowicie w tym, co chce przekazać i ten nastrój udziela się publiczności. Mój kolega nazwał to komunią z instrumentami i określenie to oddaje w dużej mierze istotę rzeczy. Tego właśnie ducha wywołała wczoraj także Loreena McKennitt. Sama grała na harfie, akordeonie i fortepianie, jakże zresztą głęboka komunia to była, to miała również na scenie niesamowitych muzyków, którzy współistnieli ze sobą w rzadko spotykany sposób, czyli w kompletnej harmonii dochodzącej do tego stopnia, że momentami wydawało się, że to, co razem wytwarzają jest pięknem absolutnym. Obrazowo można powiedzieć, że było to tak piękne, że aż mogło się wydawać kiczowate, a przecież wiemy, że w rzeczywistości tak nie jest. Nie dało się więc już chyba zagrać lepiej, a z pewnością nie dało się lepiej zaśpiewać i wyciągnąć jeszcze bardziej tych partii wokalnych, które są dla tej twórczości tak bardzo charakterystyczne.
Podobne odczucia miałem podczas występu Hammilla – artysta dochodzi do granicy doskonałości, za którą niczego poprawić już nie może, a jedynie coś zepsuć. Jesteśmy wielkimi szczęściarzami, że żyjemy w czasach, gdy muzycy tego formatu do nas przyjeżdżają i koncertują na żywo. Od momentu, gdy Hamilla czy Loreeny mogliśmy słuchać wyłącznie z radiowych audycji, minęły zaledwie trzy dekady i o takiej kontemplacji można było wówczas jedynie pomarzyć, że może gdzieś, coś, kiedyś, za coś…
Jestem więc wdzięczny losowi oraz prezenterom wszechczasów z tamtych lat, że to możliwe, aby brać udział w misteriach, gdy duchy tych, którzy odeszli, ożywają w muzyce, a wokół ich postaci roztacza się aureola nieskończonego piękna przyrody, zapachów i smaków pochodzących z czasów, w których żyli. Tak to było słychać, a duchy na pewno jeszcze do tego wszystkiego zatańczą, bo już w czerwcu w Warszawie wystąpi Dead Can Dance.
Będąc wdzięcznym Loreenie wiem też, że to, co powiedziała ze sceny jest prawdą – los i przyszłość nie zawsze są w naszych rękach. Ja poczułem wczoraj, że gdyby los zadecydował w sposób inny niż bym tego sobie życzył, to jednak jej koncert był tą chwilą na nie tak w końcu długiej liście rzeczy, dla których warto było istnieć na tym świecie, bo świat malowany kreską Loreeny jest baśnią. W baśniowym świecie żyje się natomiast o wiele łatwiej i przyjemniej niż w tym, który mamy w rzeczywistości. I coś mi jednak mówi, że w tej baśni pisany jest scenariusz ponownego naszego spotkania w mieście, które aż się prosi, aby podyktowało artystce kolejną baśń, którą zachwyci się jej wierna publiczność.

Ilustracja muzyczna:
Loreena McKennitt z płyty „Nights in Alhambra”.

McCartney – któż to taki?

Miło jest mieć świadomość, że w moim mieście, prawdopodobnie całkiem blisko miejsca, w którym się teraz znajduję, przebywa dziś Paul McCartney. Jego show w Tauron Arenie będzie z pewnością niezapomniany. To przyjemne odczucie obcowania z wielkim artystą we wspólnej przestrzeni  miejskiej, jest jednak silnie zmącone poprzez fakt, że mnie ten koncert omija, bo wyprzedał się w mgnieniu oka i nie zdążyłem nań kupić biletów . Poczucie przygnębienia wzmogło się jeszcze bardziej wczoraj, gdy podczas innego koncertu w ICE Kraków, rozmawialiśmy sobie z kolegą o Paulu i jego muzyce. Dziś od rana natomiast widać w mieście wzmożony ruch.

Właśnie ów wzmożony ruch doprowadził do rozmowy, która zmieniła całkowicie moją optykę patrzenia na ten koncert i zagnębiania się myślą, że być może nigdy już nie posłucham McCartney’a na żywo. Otóż prowadziłem senną rozmowę z bardzo młodym taksówkarzem o korkach w Krakowie i przyczynach ich powstawania w godzinach, gdy wedle wszelkich prawideł, nie powinno w ogóle ich być. Wypowiedział on pogląd, że to z powodu gości, którzy przemieszczają się do Katowic na szczyt klimatyczny, a poza tym „w Krakowie o 19.30 będzie jakiś koncert”.

– Jakiś koncert? – przebudziłem się natychmiast – McCartney proszę pana!

– A co, on jest jakiś znany? – usłyszałem w odpowiedzi.

To pytanie młodego człowieka, dość paradoksalnie, było dla mnie pewnym ukojeniem. Zrozumiałem bowiem, że można żyć na świecie bez znajomości nazwiska McCartney i martwić się dziś korkami, a nie tym, że się nie ma biletów na koncert. All my troubles seemed so far away – chciałoby się zanucić.

Dalsza część rozmowy była już postawieniem kropki nad „i”, a mianowicie młody kierowca narzekał, że duże koncerty gwiazd to komplikacja dla ruchu, że gdzieś ma wkrótce wystąpić Sławomir oraz Zenek i z pewnością będzie podobnie. Mało brakowało, abym z kolei ja nie wiedział kim są Sławomir i Zenek, ale przypadkiem zdradziła mi to kiedyś koleżanka z pracy.

Tę historię z taksówki opowiadałem dziś paru młodym osobom i mało kogo szokowało zestawienie Sławomira i Zenka z McCartney’em, więc przyjmuję zmieniającą się wokół mnie rzeczywistość jako znak czasu, tudzież piękno różnorodności, które muszę zaakceptować, nawet gdybym chciał dalej nucić sobie – Oh I believe in yesterday…

 

Ilustracja muzyczna:

„Yesterday: Paula McCartney’a z koncertu w Glastonbury.

Fish

Są jakieś kłopoty z biletami na koncert Fisha w Krakowie. Komunikat, który pojawia się w sieci jest taki, że sprzedaż wkrótce ,a koncert wydaje się być wyprzedany. Postanowiłem sprawę wyjaśnić u źródła, bo chciałem wejść w tę atmosferę sprzed lat, zwłaszcza, że zapowiedzi są takie, iż Fish wyśpiewa w całości lub niemal w całości płytę „Clutching at Straws”. I tu zaczynają się schody – jaką płytę? Jaki Fish?
– Dzień dobry, interesuje mnie koncert Fisha.
Cisza.
– Fisha i słysząc głos miłej i młodej interlokutorki uświadamiam sobie, że powinienem może coś dodać.
– Fish, nie emade coś tam, ale taki Fish, no z Marillionu.
Cisza i po chwili otrzymuję potwierdzenie tego, co już zdążyłem przeczytać w Internecie, – koncert jest wyprzedany lub sprzedaż będzie wkrótce. Który to ten Fish jest Fishem i o co w tym chodzi, nie miałem poczucia, aby się wyjaśniło.
Z pokorą przyjmuję upływ czasu i nawet byłbym chyba zadowolony, gdyby koncert w Krakowie całkiem się sprzedał. Świadczyłoby to przecież o tym, że jest nas tu więcej tych, którzy wiedzą, co to „Clutching at straws”. Może bilety kupili wszyscy ci, którzy przy premierze „Suits” wystawali we wszystkich miejscach miasta, gdzie Fish miał się pojawić. Może ci, a może inni, może nawet jacyś nowi fani, oby. W takim wypadku chętnie nawet wybiorę się do Warszawy, albo Gdańska, gdzie są jeszcze bilety. Wybiorę się, bo tonący brzytwy się chwyta, chce zatrzymać czas, zwłaszcza o pewnej porze nocy.

Ilustracja muzyczna – Fish w najlepszej formie i z winylu.

Poetyka wieczoru

Kiedy to piszę, pada deszcz, a wcześniej była burza. Gdy dotarła do mnie wiadomość o odejściu artysty, padał deszcz, a wcześniej była burza. Moment, o którym chcę opowiedzieć zaczął się od burzy, a potem padał deszcz.
Dotknij kultury to kameralne koncerty, w których każdy kto chce, może mieć choćby przelotny kontakt z artystą, występującym danego roku na dziedzińcu Collegium Maius. To szczególna sceneria i gdy brzmi w jej otoczeniu dobra muzyka, można łatwo wznieść się w przestworza. Wtedy, w 2013 roku, wielu twierdziło, że tam właśnie byli.
Koncert zaczynał się o 20.00. Dziedziniec jest nieosłonięty od działania warunków atmosferycznych i wprawdzie w czerwcu z reguły pogoda jest dobra, to czasem następuje jej załamanie. Oto urok klimatu, w którym żyjemy. Na dziesięć minut przed 20.00 ciężkie chmury zebrały się nad Krakowem. Kilka minut później byłem w garderobie artysty. Zapytałem, czy nie opóźnić rozpoczęcia koncertu, aby deszcz się wypadał.
– Cały dzień taka piękna pogoda, a teraz deszcz. Widać musi być to poetyka tego wieczoru. Chodźmy – rzucił Tomasz Stańko i podniósł swoją legendarną trąbkę.
Pierwsze takty z płyty „Wisława” były grane jeszcze z piorunami w tle. Potem już w zwykłym deszczu niosły się one daleko, daleko przy akompaniamencie fortepianu Dominika Wani, który towarzyszył Panu Tomaszowi tego wieczoru.
Gdy biły pioruny, nie byłem jeszcze pewien, czy wszystko się nie rozsypie, ale już chwilę później zdałem sobie sprawę, że przyroda zapewniła nam coś dodatkowego, niezwykłego, co nie zdarza się na co dzień. Zrozumiałem, że to właśnie jest poetyka tego wieczoru. Dziś chciałbym ten moment wspomnieć, będąc wdzięczny losowi, że dane mi było przyczynić się do tego, aby mógł on zaistnieć w chwili i czasie. Wiem, że emocje wywołane przez tę muzykę, pozostaną ze mną na zawsze i pewnie z wieloma innymi słuchaczami, którzy w tym pamiętnym koncercie uczestniczyli.

Fragmenty koncertu Tomasza Stańki i Dominika Wani na dziedzińcu Collegium Maius Uniwersytetu Jagiellońskiego w ramach wydarzenia Dotknij kultury w reportażu „Nieuchwytny cel”. Czerwiec 2013 r.

Zniknęliśmy w szarości

Spotkałem go po latach i bardzo się z tego ucieszyłem. Wprawdzie porywisty wiatr zawiewał na w twarze rzęsiste krople deszczu, ale przystanęliśmy, aby się przywitać i chwilę porozmawiać. Nie widzieliśmy się przynajmniej parę lat. Był jakiś smutny, osowiały, zupełnie nie taki, jakim go pamiętałem ze wspólnych imprez, podczas których słuchaliśmy dużo muzyki i piliśmy wódkę.
Zaczęliśmy jednak dyskusję o polityce. Poglądy zawsze mieliśmy podobne, więc ten wątek szybko musiał wybrzmieć i później mieliśmy już rozmawiać o sprawach z dawnych lat, o ludziach, których znaliśmy, o sobie i swoich rodzinach. Tak się jednak nie stało, bo on się całkiem zmienił. Opowiadał o jakiejś neutralności, że coś zrozumiał, że nie można się zacietrzewiać, że tamci go zwolnili z pracy, a ci przyjęli i dlatego się zmienił. Opowiadał mi, że zwykli ludzie mają teraz wpływ na bieg rzeczy, a nie postkomunistyczne elitki, że Unia ma tu rynek zbytu i nie obchodzą ją wartości, że media manipulują po obu stronach i on się z tym godzi.
– Jeszcze chwilę i mi powiesz „Polska dla Polaków”! – odpowiadam mu.
On mi na to, że nie wszystko wiem, że nie wszystko mogę zrozumieć, że on dużo przeżył w ostatnim czasie i chce pozostać neutralny, a w ogóle to musi mnie pożegnać, musi już iść.
Stary, ja cię nie widziałem tyle lat i myślałem, że będziemy coś razem robić, poświęcimy czas, a przynajmniej pogadamy tak jak kiedyś, a ty mnie pouczyłeś jak mentor, poczęstowałeś komunałami i chcesz pożegnać! Trudno jednak, wyciągnąłem do niego rękę i uścisnąłem jego dłoń, która lekko drżała. Potem wolno odszedł. Wiatr wiał nadal, a deszcz wściekle uderzał o chodnik, po którym rozchodziliśmy się w dwóch przeciwnych kierunkach, znikając w szarości dnia.
Kupiłem sobie piwo w supermarkecie i rozmyślałem długo o tym spotkaniu. Właściwie to niczego się o nim po latach nie dowiedziałem. On nic nie powiedział, a ja o nic nie zapytałem. I nie wiem przez co przeszedł on, jego żona, albo dzieci. Może stało się coś złego, może ktoś zachorował, albo przydarzyło się jakieś inne nieszczęście? Kiedyś wiedziałbym to od razu, a teraz nie wiem nic. Chyba niedobrze, że nie zadałem mu o to żadnego pytania i gadaliśmy wyłącznie o polityce, stojąc na tym deszczu i osłaniając się przed wiatrem. Co takiego silnego jest w tej „dobrej zmianie”, że przesłoniła nam samych siebie, naszą przeszłość, wspólne emocje i wspomnienia, nie pozwoliła ani na moment do tego powrócić?
Wszystkie sceny z „Dnia świra” to pikuś w porównaniu z prawdziwą modlitwą Polaków, która odbywa się w domach, na ulicach, w szkole i w pracy. Cała żółć i nienawiść, o której śpiewa Maria Peszek w „Modern holokaust”, to naprawdę niewiele w stosunku do napięcia, które spotyka nas w rzeczywistości.
„Polski piec nienawiści” trawi rodziny, małżeństwa, współpracowników i przyjaciół. Zabija miłość, przyjaźń, zatruwa dobre relacje i wdziera się w każdy zakamarek naszego życia. Skąd ci magicy mają tyle mocy, aby wstrzykiwać nam ten jad wszędzie, gdzie się da, a my pozwalamy, żeby nas trawił od środka, powoli zabijał z dnia na dzień, abyśmy w końcu stali się wrakami samych siebie?
Zastanawiałem się nad tym długo po naszym spotkaniu. Teraz myślę, że rozmawiałbym z nim inaczej, pytając co u niego, o żonę, o dzieci. Zaproponowałbym piwo i pogawędkę. Może sprawiłem mu przykrość jakimś słowem, może nie tylko on się zmienił, ale ja też? Drżała mu ta ręka i może chciał mi coś powiedzieć, a ja nie chciałem go wysłuchać. Gdybym wysłuchał, może mógłbym jakoś pomóc?
Smutne to było, gdy tak oddalaliśmy się od siebie w szarości dnia, deszcz lał, a wiatr rozwiewał jego krople we wszystkich kierunkach. Chciałbym go spotkać na wiosnę, uścisnąć mu dłoń, poklepać po plecach i zapytać, co u niego dobrego. Może spotkam go jeszcze na tej samej drodze i przywitamy się radośnie w cieple wiosennego słońca.

Ilustracja muzyczna:
Maria Peszek „Modern holokaust”.

Visage „Fade to gray”

Hawkingowie i Wonderzy

Stephen Hawking

rys. Lech Kolasiński

Dziś odszedł od nas Stephen Hawking, genialny brytyjski astrofizyk. Mógłbym żartobliwie powiedzieć, że właściwie to się o niego otarłem, bo gdy byłem w Cambridge na wizycie studyjnej w tamtejszej jednostce zajmującej się wsparciem edukacyjnym, otrzymaliśmy w prezencie przewodnik opowiadający o dostępności uniwersytetu do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Sam Hawking go polecał i autoryzował. Wielokrotnie więc, podczas rozmaitych debat już w Polsce, oponentom edukacji włączającej i dostosowywania przestrzeni fizycznych i wirtualnych do potrzeb osób niepełnosprawnych, zadawałem pytanie, czy u nich Hawking mógłby spokojnie funkcjonować i pracować. To z reguły kończyło dyskusję.
Teraz chciałbym jednak powiedzieć o jeszcze innym aspekcie związanym z jego osobą i nie tylko, a mianowicie, że można być geniuszem i osiągnąć tak wiele, a jednak stygmat niepełnosprawności wciąż nad człowiekiem ciąży. Nie udało mi się dziś znaleźć żadnego wspomnienia, w który mnie ma choćby jednego zdania na temat jego niepełnosprawności – jakim ten Hawking był geniuszem, że pomimo niepełnosprawności odkrył to i tamto, że niepełnosprawność dawała mu do tego i tamtego tyle siły, że gdyby nie niepełnosprawność, to może nie postąpiłby tak lub tak, że jako osoba z niepełnosprawnością doświadczył w kosmosie możliwości poruszania się bez wózka i tak dalej i tak dalej.
Powiecie Państwo – cóż w tym złego? Nic wydawałoby się, zwłaszcza przy tak wspaniałej postaci. Jednak obserwuję to na innym geniuszu, szczęśliwie wciąż żyjącym, a mianowicie Stevie’m Wonderze. Też zawsze się mu dokłada, iż jest genialnym niewidomym muzykiem, nie widzi od dziecka a mimo to tak wspaniale komponuje i śpiewa, jaki to ma cudowny talent, choć jest niewidomy, zaraża innych swoim optymizmem, a sam ma prawo nie być optymistą, bo nie widzi, ile radości życia mogą od niego czerpać osoby sprawne i tak dalej i tak dalej.
W tych dwóch przypadkach niepełnosprawność, uświęca, służy do gloryfikowania cech, które nie mają z nią nic wspólnego – talentu, inteligencji i ciężkiej pracy. Jest jednak o wiele więcej przypadków, w których niepełnosprawność ściąga w dół drabiny społecznej, poniża, stanowi powód do wstydu. To są tysiące, dziesiątki tysięcy, miliony przypadków, gdzie tłumaczymy, że ktoś czegoś nie może zrobić, bo jest taki biedny, nieszczęśliwy, niepełnosprawny, albo, że robi, ale z takim wysiłkiem, że może byłoby bardziej humanitarne, aby tego w ogóle nie robił, że raczej należy mu lub jej współczuć niż czegoś w ogóle od takiej osoby oczekiwać.
Znajdujemy się więc w naszych dziejach na etapie wysoce ocennym, gdy mowa o zjawisku niepełnosprawności i skazuje to osoby z niepełnosprawnościami na bycie z góry zakwalifikowanymi, najczęściej nie jako Hawkingowie lub Wonderzy, bo taki jest etap rozwoju cywilizacyjnego. Stephen Hawking nie doczekał momentu, gdy mógłby być oceniony wyłącznie przez pryzmat swojego geniuszu. Zapewne jednak nie robiłoby mu to jakiejś wielkiej różnicy, wszak zwykł mawiać, że historia ludzkości to w dużej mierze historia głupoty.